โครงสร้างหลังคา ส่วนประกอบสำคัญของตัวบ้านที่ควรให้ความสำคัญ

การมีบ้านที่สวยงามอาจเป็นความภูมิใจในเบื้องต้น แต่การมีบ้านที่อยู่สบายและปลอดภัยในระยะยาวนั้นต้องเริ่มจากส่วนบนสุดนั่นคือหลังคา โครงสร้างหลังคาไม่ได้เป็นเพียงฐานรองรับวัสดุมุง แต่คือวิศวกรรมที่ช่วยกระจายแรงและปกป้องผู้อยู่อาศัยจากทุกสภาวะอากาศ 

บทความนี้จะพาไปทำความรู้จักกับส่วนประกอบสำคัญ โครงสร้างหลังคามีอะไรบ้าง? แนะนำประเภทของงานโครงสร้างหลังคายอดนิยม รวมถึงจุดเช็กพอยต์ที่ต้องตรวจสอบให้มั่นใจก่อนเริ่มงานก่อสร้างหรือรีโนเวต เพื่อให้บ้านคงความแข็งแรงไปอีกหลายทศวรรษ

ทำความเข้าใจโครงสร้างหลังคา จุดเริ่มต้นของบ้านที่แข็งแรง

โครงสร้างหลังคาเปรียบเสมือนกระดูกสันหลังที่ทำหน้าที่รับน้ำหนักวัสดุมุงทั้งหมด พร้อมส่งถ่ายแรงไปยังเสาและคานอย่างสมดุล การออกแบบที่คำนวณมาอย่างแม่นยำจึงเป็นปราการด่านแรกที่ช่วยให้บ้านมั่นคง ปลอดภัยจากลมพายุและสภาพอากาศที่แปรปรวนอยู่เสมอ 

หากโครงสร้างส่วนนี้เสื่อมสภาพหรือติดตั้งไม่ได้มาตรฐาน ย่อมส่งผลกระทบต่ออายุการใช้งานของตัวบ้านในระยะยาว การเลือกวัสดุที่มีความทนทานสูงและการติดตั้งที่ประณีตจึงเป็นหัวใจสำคัญที่มองข้ามไม่ได้

โครงสร้างหลังคาที่นิยมในปัจจุบันมีอะไรบ้าง?

การเลือกประเภทโครงสร้างหลังคาไม่ได้ขึ้นอยู่กับความสวยงามเพียงอย่างเดียว แต่ต้องพิจารณาถึงความเหมาะสมของหน้างานด้วย ปัจจุบันเทคโนโลยีวัสดุก่อสร้างก้าวหน้าไปมาก แต่ละประเภทมีคุณสมบัติเฉพาะตัวที่เจ้าของบ้านควรทำความเข้าใจก่อนตัดสินใจเลือกใช้ให้เหมาะกับอาคาร

โครงหลังคาไม้

โครงหลังคาไม้ถือเป็นวัสดุหลักที่นำมาใช้ทำโครงสร้างหลังคาในอดีต เนื่องจากหาได้ง่ายและไม่ต้องพึ่งพาเครื่องมือซับซ้อนในการขึ้นรูป แต่ในปัจจุบันสถานการณ์เปลี่ยนไปมาก ไม้เกรดเอที่ให้ความแข็งแรงและคงรูปได้ดีโดยไม่บิดงอตามสภาพอากาศกลายเป็นของหายากและมีราคาสูง 

นอกจากเรื่องต้นทุนแล้ว ปัญหาใหญ่ที่หลีกเลี่ยงได้ยากของแบบโครงหลังคาไม้ คือเรื่องปลวกและแมลงกัดกินเนื้อไม้ ซึ่งหากดูแลรักษาไม่ทั่วถึงอาจส่งผลต่อความมั่นคงของบ้านในอนาคต ทำให้ปัจจุบันความนิยมใช้ไม้ทำโครงสร้างหลักลดน้อยลง และเปลี่ยนมาใช้ในเชิงสถาปัตยกรรมเฉพาะจุดหรือบ้านที่เน้นกลิ่นอายธรรมชาติร่วมสมัยแทน

โครงหลังคาสำเร็จรูป

โครงสร้างหลังคาสำเร็จรูปถือเป็นนวัตกรรมที่เข้ามาแก้ปัญหาการก่อสร้างแบบเดิม ๆ ได้อย่างตรงจุด โดยผลิตจากเหล็กกล้ากำลังดึงสูง (High Tensile Steel) เกรด G550 ซึ่งมีความแข็งแกร่งกว่าเหล็กรูปพรรณทั่วไปถึง 2 เท่า 

จุดเด่นส่วนประกอบหลังคาสำเร็จรูป คือการเคลือบโลหะป้องกันสนิมมาให้เสร็จสรรพจากโรงงาน และใช้ระบบการยึดต่อด้วยสกรูแทนการเชื่อมด้วยความร้อน ทำให้ลดความเสี่ยงที่โครงสร้างจะผุพังจากสนิมบริเวณรอยเชื่อมได้ดีกว่ามาก การติดตั้งทำได้รวดเร็วเพราะมีการคำนวณขนาดและตัดแต่งมาให้พอดีกับแบบบ้าน ช่วยลดเศษวัสดุหน้างานและควบคุมงบประมาณได้แม่นยำ เหมาะอย่างยิ่งสำหรับบ้านพักอาศัยยุคใหม่ที่เน้นมาตรฐานและความปลอดภัยสูงสุด

โครงหลังคาเหล็ก

โครงสร้างหลังคาเหล็กรูปพรรณ ยังคงเป็นวัสดุที่ครองตลาดอย่างเหนียวแน่นเพราะความแพร่หลายและหาซื้อได้ง่ายตามร้านวัสดุก่อสร้างทั่วไป มีความยืดหยุ่นสูงในการปรับเปลี่ยนรูปแบบโครงสร้างหน้างานเพื่อให้เข้ากับดีไซน์หลังคาที่มีความซับซ้อนได้ดีเยี่ยม ข้อดีที่ชัดเจนคือความแข็งแรงทนทานต่อแรงดึงและแรงอัด และที่สำคัญคือหมดห่วงเรื่องปัญหาปลวกกินโครงสร้างไปได้ร้อยเปอร์เซ็นต์ 

อย่างไรก็ตาม หัวใจหลักของการใช้โครงสร้างหลังคาเหล็กคือกระบวนการป้องกันสนิม ซึ่งต้องมั่นใจว่ามีการเลือกใช้เหล็กกัลวาไนซ์หรือมีการทาสีกันสนิมที่มีคุณภาพอย่างประณีตทุกจุดก่อนมุงหลังคา เพื่อยืดอายุการใช้งานให้มั่นคงยาวนานหลายสิบปีโดยไม่เกิดความเสียหายภายหลัง

เจาะลึกส่วนประกอบโครงสร้างหลังคา พร้อมหน้าที่ของแต่ละส่วน

การจะสร้างบ้านให้มีความมั่นคงแข็งแรงในระยะยาว จำเป็นต้องทำความเข้าใจองค์ประกอบย่อยที่ทำงานประสานกันภายใต้ผืนหลังคา ซึ่งแต่ละส่วนถูกออกแบบมาเพื่อรับแรงและถ่ายน้ำหนักอย่างเป็นระบบ เพื่อให้โครงสร้างโดยรวมมีความสมดุลและสามารถต้านทานสภาพอากาศที่แปรปรวนได้อย่างมีประสิทธิภาพ โครงหลังคามีอะไรบ้าง? ดังนี้

จันทันหลังคา 

จันทัน คือส่วนประกอบที่เป็นแกนหลักในการรับน้ำหนักต่อจากแป เพื่อส่งต่อแรงไปยังอเสและโครงสร้างส่วนล่าง จันทัน หลังคา คือตัวกำหนดองศาความลาดเอียงของหลังคา ซึ่งมีผลโดยตรงต่อประสิทธิภาพการระบายน้ำฝน หากคำนวณระยะห่างไม่สัมพันธ์กับชนิดวัสดุมุง อาจส่งผลให้หลังคาเกิดอาการโก่งตัวหรือเกิดปัญหารั่วซึมตามมาได้ง่าย ๆ

แปหรือระแนง 

องค์ประกอบหลังคาส่วนนี้เป็นปราการด่านแรกที่ใช้รองรับแผ่นกระเบื้องหรือเมทัลชีทโดยตรง การวางระยะห่างของแปต้องมีความแม่นยำสูงตามสเปกของวัสดุมุงแต่ละประเภท เช่น กระเบื้องลอนคู่ต้องเว้นระยะประมาณ 50-60 เซนติเมตร หากวางห่างเกินไปจะทำให้วัสดุแอ่นตัวและแตกร้าว แต่ถ้าขยันวางถี่เกินจำเป็นก็จะทำให้งบบานปลายและเพิ่มน้ำหนักให้โครงสร้างโดยไม่เกิดประโยชน์

อกไก่ 

หากเปรียบโครงสร้างหลังคาบ้านกับร่างกายมนุษย์ อกไก่ก็คือกระดูกสันหลังที่วางตัวอยู่กึ่งกลางในแนวราบ ณ จุดสูงสุดของหลังคา หน้าที่หลักคือการเป็นจุดยึดเกาะให้กับจันทันทั้งสองด้าน เพื่อช่วยกระจายแรงและรักษาความสมดุลของทรงหลังคาให้มีความนิ่งและมั่นคง ถือเป็นส่วนประกอบสำคัญที่ขาดไม่ได้ในการสร้างระบบโครงสร้างให้สมบูรณ์

ขื่อ คาน และขื่อดัด 

ขื่อ คือคานแนวราบที่พาดอยู่บนหัวเสา ส่วนประกอบโครงหลังคาชิ้นนี้ทำหน้าที่ยึดปลายจันทันและดั้งเพื่อรับน้ำหนักทั้งหมดก่อนถ่ายลงสู่ตัวเสา ในกรณีที่มีงานสถาปัตยกรรมรูปทรงโค้งมน จะมีการใช้ขื่อหลังคาดัดซึ่งถูกออกแบบมาเป็นพิเศษเพื่อรองรับแรงกดในมุมที่ต่างออกไป การเลือกใช้ขื่อที่ได้มาตรฐานจึงเป็นหัวใจสำคัญที่ช่วยให้บ้านเสียสมดุลได้ยากขึ้น

ดั้ง ดั้งโท และค้ำยัน 

ดั้งหลังคา คือเสาสั้นที่ตั้งอยู่บนขื่อเพื่อทำหน้าที่รองรับอกไก่และช่วยถ่ายน้ำหนักลงสู่โครงสร้างด้านล่าง ส่วนดั้งโทจะทำหน้าที่เสริมแรงในจุดที่ต้องการความแข็งแรงเป็นพิเศษ สำหรับค้ำยันจะเป็นส่วนประกอบที่ติดตั้งในแนวเฉียงเพื่อช่วยลดแรงกดทับและป้องกันการบิดตัวของโครงสร้าง ทำให้หลังคาสามารถต้านทานแรงลมพายุได้อย่างดีเยี่ยม

ตะเข้สันและตะเข้ราง 

โครงหลังคาถัดมาคือ ตะเข้สันและตะเข้ราง โดยในส่วนที่เป็นจุดเชื่อมต่อระหว่างผืนหลังคาแต่ละด้าน ตะเข้สันจะอยู่บนแนวสันหลังคาเพื่อรับจันทันที่สั้นกว่าปกติ ส่วนตะเข้รางจะทำหน้าที่เป็นร่องระบายน้ำระหว่างผืนหลังคาที่ลาดเอียงเข้าหากัน ทั้งสองส่วนนี้มีความสำคัญมากในการป้องกันการรั่วซึมบริเวณรอยต่อ ซึ่งมักเป็นจุดอ่อนที่ทำให้บ้านเสียหายหากติดตั้งไม่ประณีตพอ

อเสและเสา 

อเสคือคานที่วางขนานไปกับแนวผนังเพื่อยึดหัวเสาเข้าด้วยกัน ทำหน้าที่รับแรงจากขื่อและจันทันเพื่อส่งถ่ายน้ำหนักลงสู่เสาอย่างสม่ำเสมอ โดยเสาจะรับภาระหนักที่สุดในการแบกรับน้ำหนักจากโครงสร้างหลังคาทั้งหมดลงสู่ฐานราก ความแข็งแกร่งของเสาจึงเป็นตัวตัดสินความปลอดภัยและความเสี่ยงต่อการทรุดตัวของอาคาร

เชิงชายและชายคา 

นอกจากความสวยงามโครงหลังคาบ้านที่ช่วยปิดเรียบร้อยบริเวณปลายจันทันแล้ว เชิงชายยังมีหน้าที่สำคัญในการปกป้องโครงสร้างจากแสงแดดและฝนสาด ซึ่งช่วยลดความเสียหายของฝ้าและผนังบ้านได้ในระยะยาว ส่วนชายคาที่ยื่นออกมาจะช่วยสร้างร่มเงาและป้องกันไม่ให้ลมพายุพัดน้ำฝนเข้าสู่ตัวบ้านโดยตรง ช่วยให้บริเวณรอบบ้านมีอากาศที่เย็นสบายขึ้นด้วย

รูปทรงหลังคากับโครงสร้างที่เหมาะสม

การเลือกรูปทรงหลังคาไม่ได้ส่งผลเพียงแค่ภาพลักษณ์ภายนอกของบ้านเท่านั้น แต่ยังสัมพันธ์โดยตรงกับการออกแบบโครงสร้างภายในเพื่อรับแรงกระแทกจากลมและการระบายน้ำฝน การเข้าใจจุดเด่นของแต่ละแบบหลังคาจะช่วยให้เลือกโครงสร้างที่ตอบโจทย์ทั้งความสวยงามและความทนทานได้อย่างเหมาะสมที่สุด

1. หลังคาทรงจั่ว - ทรงยอดนิยมที่มีด้านลาดเอียงสองข้างชนกันตรงกลาง โครงสร้างหลังคาจั่วเรียบง่ายเน้นการระบายอากาศและถ่ายเทน้ำฝนได้รวดเร็ว เป็นรูปทรงหลังคากันความร้อนสะสมใต้ได้อย่างดีเยี่ยมและดูแลรักษาง่ายในระยะยาว

2. หลังคาทรงปั้นหยา - โครงสร้างหลังคาปั้นหยาโดดเด่นเรื่องความแข็งแรงด้วยพื้นผิวลาดเอียงทั้งสี่ด้าน ช่วยกระจายแรงลมพายุได้ทุกทิศทาง โครงสร้างมีความซับซ้อนและมั่นคงสูง ป้องกันแดดและฝนได้ครอบคลุมทุกพื้นที่รอบตัวบ้าน

3. หลังคาเพิงหมาแหงน - โครงสร้างหลังคาเพิงแหงน คือหลังคาโมเดิร์นสไตล์เรียบง่ายที่ลาดเอียงเพียงด้านเดียว ก่อสร้างรวดเร็วและประหยัดงบประมาณโครงสร้าง หัวใจสำคัญคือการทำองศาลาดเอียงให้เหมาะสมเพื่อป้องกันปัญหาน้ำไหลย้อนกลับ
   

จุดสำคัญที่ควรตรวจสอบโครงสร้างหลังคาก่อนสร้างหรือรีโนเวต

ต่อเติมหลังคาหน้าบ้าน แบบไหนดี? ก่อนเริ่มงานมุงหลังคา การตรวจสอบความสมบูรณ์ของโครงสร้างหลังคาเป็นขั้นตอนที่ตัดสินความปลอดภัยของบ้านในอนาคต หากพบข้อผิดพลาดในช่วงนี้จะสามารถแก้ไขได้ง่ายและประหยัดงบประมาณกว่าการซ่อมแซมภายหลังที่มุงวัสดุไปเรียบร้อยแล้ว 

1. ระยะห่างของจันทันและแปที่ได้มาตรฐาน - ต้องตรวจสอบให้สัมพันธ์กับน้ำหนักและประเภทวัสดุมุง หากวางระยะห่างเกินสเปกจะทำให้แผ่นหลังคาแอ่นตัวหรือแตกร้าวได้ง่าย การจัดระยะที่แม่นยำตามมาตรฐานวิศวกรรมจึงช่วยให้ผืนหลังคาเรียบสวยและรับแรงได้เต็มประสิทธิภาพ

2. ระบบยึด เชื่อม และการถ่ายน้ำหนัก - ควรเช็กความแข็งแรงของรอยเชื่อมเหล็กว่าเรียบเนียนสม่ำเสมอ หรือหากเป็นระบบสำเร็จรูปต้องดูการยึดสกรูว่าแน่นหนาครบถ้วน เพื่อให้การถ่ายเทน้ำหนักจากด้านบนลงสู่เสาและฐานรากเป็นไปอย่างสมดุลและมั่นคงสูงสุด

3. อายุการใช้งานและมาตรฐานความแข็งแรงของโครงหลังคา - พิจารณาคุณภาพวัสดุที่ต้องทนต่อสนิมหรือปลวกตามสภาพแวดล้อมจริง รวมถึงความหนาของเหล็กที่ต้องเป็นไปตามแบบวิศวกรรม เพื่อการันตีว่าโครงสร้างจะแข็งแรงเพียงพอต่อการใช้งานยาวนานหลายสิบปี
   

โครงสร้างหลังคาเพื่อความสวยงามและปลอดภัย เลือกได้ที่บลูสโคป แซคส์® คูล

โครงสร้างหลังคา คือหัวใจสำคัญที่กำหนดทั้งความสวยงามและความปลอดภัยของบ้าน การเลือกวัสดุให้เหมาะกับงบประมาณและรูปแบบอาคาร ไม่ว่าจะเป็นไม้ เหล็กรูปพรรณ หรือระบบสำเร็จรูป ล้วนมีข้อดีและข้อควรระวังที่แตกต่างกัน เจ้าของบ้านควรใส่ใจในทุกองค์ส่วนประกอบของโครงสร้างหลังคา ตั้งแต่การวางจันทันไปจนถึงการตรวจสอบรอยเชื่อม เพื่อให้มั่นใจว่าส่วนประกอบหลังคาจะสามารถทำหน้าที่เป็นปราการที่แข็งแกร่ง ปกป้องบ้านที่รักไปได้อย่างยาวนานและคุ้มค่าที่สุด

หากกำลังมองหาวัสดุมุงหลังคาคุณภาพสูงเพื่อเสริมความแข็งแกร่งให้โครงสร้าง ขอแนะนำ BlueScope Zacs® แผ่นหลังคาเมทัลชีท กันความร้อนที่โดดเด่นด้วยเทคโนโลยีสะท้อนความร้อนและป้องกันสนิมได้อย่างดีเยี่ยม แวะชมและรับคำปรึกษาได้ที่ ศูนย์เมทัลชีทบลูสโคป กว่า 84 สาขาทั่วประเทศ พร้อมทีมผู้เชี่ยวชาญที่คอยดูแลตั้งแต่ออกแบบจนถึงติดตั้ง เพื่อให้ได้หลังคาที่ทนทาน สวยงาม และตอบโจทย์ทุกความต้องการของบ้านคุณอย่างแท้จริง

1. Website : ศูนย์เมทัลชีทบลูสโคป

2. Line : @bluescopeth

3. FB : BlueScope Thailand

4. Call center : 02-333-3030
   

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

โครงหลังคาไม้กับโครงหลังคาเหล็ก แบบไหนเหมาะกว่ากัน?

เหล็กเหมาะกับบ้านสมัยใหม่ที่ต้องการความรวดเร็วและทนทานถาวรโดยไม่ต้องกังวลเรื่องปลวกอย่างเช่นหลังคาโรงรถ ส่วนโครงสร้างหลังคาไม้เหมาะกับงานสถาปัตยกรรมเฉพาะทางที่เน้นความสวยงามคลาสสิก แต่ต้องแลกด้วยค่าวัสดุและการดูแลรักษาที่สูงกว่ามาก

สามารถเปลี่ยนวัสดุมุงหลังคาโดยไม่เปลี่ยนโครงได้ไหม? 

ทำได้ หากวัสดุมุงหลังคาใหม่มีน้ำหนักใกล้เคียงหรือเบากว่าเดิม แต่ถ้าเปลี่ยนจากเมทัลชีทเป็นกระเบื้องคอนกรีตที่มีน้ำหนักมาก จำเป็นต้องให้วิศวกรคำนวณการรับน้ำหนักและเสริมความแข็งแรงของโครงสร้างก่อนเสมอเพื่อความปลอดภัย